КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТАР ЖӘНЕ АЗАМАТТЫҚ БЕЛСЕНДІЛІК

КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТАР ЖӘНЕ АЗАМАТТЫҚ БЕЛСЕНДІЛІК: ҰЛЫТАУ ӨҢІРІНДЕГІ ҚОҒАМДЫҚ ҚАТЫСУДЫҢ МАҢЫЗЫ

Конституция — мемлекет пен қоғам арасындағы өзара жауапкершілікті айқындайтын негізгі құқықтық құжат. Ол азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын бекітіп қана қоймай, олардың мемлекеттік басқару ісіне қатысуына, өз пікірін білдіруіне және қоғамдық мәселелерді шешуге араласуына құқықтық негіз қалыптастырады.

Қазақстанның 2026 жылғы 15 наурыздағы республикалық референдумда қабылданған жаңа Конституциясы 1 шілдеден бастап күшіне енді. Негізгі заңның жаңартылған мәтінінде адам құқықтарын қорғау, заң үстемдігін қамтамасыз ету және мемлекеттік органдардың жауапкершілігін арттыру мәселелеріне ерекше мән берілген.

Конституцияның 35-бабында азаматтардың мемлекет ісін басқаруға тікелей және өкілдері арқылы қатысу құқығы бекітілген. Сонымен қатар азаматтар мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарына жеке және ұжымдық өтініштер жолдай алады. Бұл норма тұрғындардың жергілікті мәселелерді көтеріп, олардың шешілуіне заңды жолмен ықпал етуіне мүмкіндік береді.

Жергілікті мәселе — азаматтық қатысудың нақты көрінісі

Ұлытау облысында азаматтардың қоғамдық өмірге қатысуы күнделікті мәселелерден көрінеді. Мысалы, Жезқазған мен Сәтбаев қалаларында жолдардың жағдайы, көше жарығы, қоғамдық кеңістіктердің қауіпсіздігі, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық қызметтері мен әлеуметтік инфрақұрылымның сапасы тұрғындарды тікелей алаңдатады.

Осындай мәселелер бойынша азаматтар мемлекеттік органдарға өтініш беріп, нақты жағдайды сипаттап, мәселенің шешілуін сұрай алады. Өтініште мекенжайды, мәселенің мән-жайын, қажет болған жағдайда фото немесе басқа дәлелдерді көрсету мәселені қарауға көмектеседі. Мемлекеттік орган өтінішті қолданыстағы заңнамада белгіленген тәртіппен қарап, құзыреті шегінде жауап беруге тиіс.

Мәселен, көшеде жарықтың болмауы балалардың кешкі уақытта қауіпсіз жүруіне әсер етсе, тұрғындар бұл жағдайды тиісті коммуналдық қызмет пен жергілікті атқарушы органның назарына ұсына алады. Мұнда азаматтың белсенділігі ғана емес, жауапты органдардың өтінішті сапалы қарауы және қабылданған шаралар туралы түсінікті ақпарат беруі де маңызды.

Құқықтық мемлекеттегі ашықтық пен жауапкершілік

Азаматтардың мемлекеттік басқаруға қатысуы тек өтініш жазумен шектелмейді. Ол қоғамдық талқылауларға қатысу, жергілікті бастамаларды қолдау, сайлау мен референдумдарға қатысу, қоғамдық кеңістіктерді дамытуға қатысты ұсыныстар білдіру сияқты нысандарды да қамтиды. Әрбір әрекет заңда белгіленген тәртіппен жүзеге асырылуы қажет.

Бұл ретте мемлекеттік органдардың жұмысы да ашық әрі түсінікті болуы керек. Тұрғын көтерген мәселе бойынша қандай шара қабылданғанын, мәселенің қай органның құзыретіне жататынын және оны шешуге қандай мерзім қажет екенін білуі азаматтардың мемлекеттік институттарға деген сенімін нығайтады.

Ұлытау облысының қалалары мен ауылдарында жергілікті мәселелердің тиімді шешілуі тұрғындар мен мемлекеттік органдар арасындағы тұрақты байланыстың маңызын көрсетеді. Бір жағынан, азаматтар өз құқықтарын білуге және оларды заңды жолмен қорғауға тиіс. Екінші жағынан, мемлекеттік органдар өтініштерге формалды жауап берумен шектелмей, мәселенің мәнін анықтап, заң шеңберінде нақты шаралар қабылдауы қажет.

Азаматтық белсенділік — ортақ жауапкершілік

Конституциялық құқықтарды жүзеге асыру қоғамның дамуына ықпал етеді. Алайда азаматтық белсенділік өзгенің құқығын құрметтеумен, жалған ақпарат таратпауымен және қоғамдық тәртіпті сақтаумен қатар жүруі тиіс.

Ұлытау өңірінің тұрғындары өз қаласы мен ауылының дамуына қатысты ұсыныс білдіргенде, қоғамдық мәселелерді заңды жолмен көтергенде және ортақ игілікке жауапкершілікпен қарағанда, конституциялық қағидаттардың күнделікті өмірдегі маңызы арта түседі.