​КОНСТИТУЦИЯ — КҮНДЕЛІКТІ ӨМІРІМІЗДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗІ: ӘР АЗАМАТ НЕНІ БІЛУІ КЕРЕК?

Конституция туралы сөз болғанда, көпшілік оны мемлекеттік құрылымды айқындайтын, ресми құжаттарда қолданылатын негізгі заң ретінде қабылдайды. Алайда Конституцияның маңызы мемлекеттік басқару жүйесімен ғана шектелмейді. Ол адамның жеке өміріне, білім алуына, еңбек етуіне, денсаулығын сақтауға, өз пікірін білдіруіне және өз құқықтарын қорғауына қатысты негізгі қағидаларды қамтиды.

Қазақстан Республикасының 2026 жылғы 15 наурызда республикалық референдумда қабылданған Конституциясы мемлекеттің құқықтық негіздерін, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын және мемлекеттік органдар қызметінің негізгі қағидаларын айқындайды.

Конституцияның кіріспесінде адам құқықтары мен бостандықтарын сақтау, заң мен тәртіп қағидатын ұстану және мемлекеттілікті нығайту идеялары көрініс тапқан. Бұл қағидалардың шынайы мәні азаматтардың құқықтық нормаларды күнделікті өмірде түсініп, қолдана білуімен де байланысты.

Құқықты білу — оны қорғаудың алғашқы қадамы

Адам күнделікті өмірде көптеген құқықтық қатынастарға түседі. Еңбек шартын жасасу, білім беру ұйымымен немесе медициналық мекемемен байланыс орнату, тұрғын үйге қатысты мәселелерді шешу, тұтынушылық қызметтерді пайдалану — мұның бәрі белгілі бір құқықтар мен міндеттерге негізделеді.

Мысалы, азамат еңбекке орналасқанда өзінің еңбек жағдайлары, еңбекақы төлеу тәртібі және демалыс құқығы туралы ақпаратты білуі қажет. Білім алушы мен оның ата-анасы білім алу саласындағы құқықтар мен міндеттерді түсінгені жөн. Ал мемлекеттік қызметті пайдаланған кезде өтініш беру, ақпарат алу және заңда көзделген тәртіппен жауап алу мүмкіндіктерін білу маңызды.

Құқықтық сауаттылық адамға даулы жағдайларда эмоцияға ғана сүйенбей, заңды жолмен әрекет етуге көмектеседі. Өз құқығы бұзылды деп есептеген азамат мәселенің сипатына қарай тиісті мемлекеттік органға, уәкілетті мекемеге немесе сотқа жүгіне алады.

Құқық пен жауапкершілік қатар жүреді

Конституциялық құқықтарды білу адамның міндеттерін елемеу дегенді білдірмейді. Құқықтық мемлекетте әр азамат өз құқықтарын пайдалана отырып, басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын, ар-намысы мен қадір-қасиетін құрметтеуге тиіс.

Қоғамдық орындардағы тәртіпті сақтау, заң талаптарын орындау, басқа адамның жеке өміріне қол сұқпау және қоғамдық мүлікке ұқыпты қарау — құқықтық мәдениеттің маңызды көріністері.

Заңды құрметтеу тек құқық қорғау органдарының немесе мемлекеттік қызметшілердің міндеті емес. Ол әр адамның күнделікті әрекетінен басталады. Қоғамда құқықтық мәдениет қалыптасқан сайын адамдар өз мәселелерін заңды жолмен шешуге көбірек мән береді.

Ұлытау облысы үшін құқықтық сауаттылықтың маңызы

Жезқазған, Сәтбаев, Қаражал қалалары мен Ұлытау облысының аудандарында тұрғындардың құқықтық сауаттылығын арттыру қоғамдық өмірдің әр саласына оң ықпал ете алады. Құқықтық ақпараттың қолжетімді болуы азаматтардың мемлекеттік қызметтерді дұрыс пайдалануына, өз мүдделерін заңды жолмен қорғауына және қоғамдық бастамаларға саналы түрде қатысуына мүмкіндік береді.

Бұл бағытта құқықтық түсіндіру кездесулері, сарапшылардың мақалалары, ақпараттық бейнематериалдар мен қарапайым тілде дайындалған жадынамалар маңызды рөл атқарады. Әсіресе жастарға Конституция нормаларын күнделікті өмірден алынған мысалдар арқылы түсіндіру тиімді.

Конституцияны білу — тек баптардың нөмірлерін жаттау емес. Ең маңыздысы — оның қандай құқықтарды қорғайтынын, қандай міндеттер жүктейтінін және нақты жағдайда қайда жүгінуге болатынын түсіну.

Құқықтық сауатты азамат өз құқығын қорғай алады, өзгенің құқығын құрметтейді және қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінеді.

Конституция — тек мемлекеттік құжат емес, азамат пен мемлекет арасындағы құқықтық қатынастардың негізгі бағдары. Оны білу — әр адамның саналы азаматтық ұстанымының бір бөлігі.