​ЖАҢА КОНСТИТУЦИЯ: АДАМ ҚҰҚЫҒЫ, ҚАДІР-ҚАСИЕТІ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ӘДІЛЕТТІЛІК

ЖАҢА КОНСТИТУЦИЯ: АДАМ ҚҰҚЫҒЫ, ҚАДІР-ҚАСИЕТІ ЖӘНЕ ӘЛЕУМЕТТІК ӘДІЛЕТТІЛІК – МЕМЛЕКЕТТІҢ БАСТЫ ҚҰНДЫЛЫҒЫ

Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясының қабылдануы елдің құқықтық жүйесін дамытудағы маңызды кезеңдердің бірі болды. Жаңартылған Ата заң мемлекеттің құрылымдық негіздерін айқындап қана қоймай, қоғамның даму бағдарларын да белгілейді. Оның негізгі өзегінде адам, оның өмірі, қадір-қасиеті, құқықтары мен бостандықтары тұр.

Жаңа Конституцияның басты ерекшеліктерінің бірі – адамның мемлекет үшін ең жоғары құндылық ретінде танылуы. Ата заңның 1-бабында Қазақстан Республикасы демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде айқындалып, адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең қымбат қазынасы екені бекітілген.

Бұл қағидаттың маңызы зор. Өйткені мемлекеттің тиімділігі тек экономикалық көрсеткіштермен ғана емес, азаматтардың қауіпсіздігімен, әлеуметтік қорғалуымен, тең мүмкіндіктерге қол жеткізуімен және өмір сүру сапасымен де өлшенуге тиіс.

Азаматтардың құқықтық кепілдіктерін нығайту

Жаңа Конституцияда адам құқықтарын қорғау тетіктеріне ерекше назар аударылған. Атап айтқанда, әркімнің сот арқылы қорғалу құқығы, білікті заң көмегін алу құқығы, сондай-ақ мемлекеттік органдардың немесе олардың лауазымды адамдарының заңсыз әрекеттері салдарынан келтірілген зиянды мемлекет есебінен өтету мүмкіндігі көзделген.

Жеке бас бостандығы мен оған қол сұғылмаушылық кепілдіктерін нығайту да маңызды бағыттардың бірі болып табылады. Конституцияға сәйкес, адамды сот шешімінсіз күзетпен ұстауға жол берілмейді. Ұсталған адамға ұстау негіздері мен құқықтары түсіндірілуге тиіс. Сонымен қатар ол ұсталған сәттен бастап адвокаттың көмегін пайдалануға құқылы.

Кінәсіздік презумпциясы, өзіне және жақын туыстарына қарсы айғақ бермеу құқығы, сондай-ақ бір құқық бұзушылық үшін қайта жауапқа тартуға жол бермеу қағидаттары да құқықтық мемлекеттің маңызды негіздерін құрайды.

Қазіргі цифрлық қоғам жағдайында жеке өмірге қол сұқпаушылықты қорғау мәселесі де өзекті. Конституция жеке деректерді, банк құпиясын, хат-хабарлар мен өзге де хабарламалардың құпиялылығын қорғауға кепілдік береді. Бұл электрондық мемлекеттік қызметтер мен цифрлық платформалар кеңінен қолданылатын кезеңде ерекше маңызға ие.

Әлеуметтік кепілдіктер – өмір сапасының негізі

Жаңа Ата заң азаматтардың негізгі әлеуметтік құқықтарын сақтап, олардың конституциялық кепілдіктерін бекітеді. Олардың қатарында еңбек ету, қауіпсіз еңбек жағдайларына ие болу, әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулық сақтау және білім алу құқықтары бар.

Мемлекет мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім алуға кепілдік береді. Сонымен қатар заңнамада белгіленген көлемде медициналық көмек алу құқығы қарастырылған. Конституцияда ең төменгі жалақы мен зейнетақы мөлшеріне, жасына, ауруына, мүгедектігіне және асыраушысынан айырылуына байланысты әлеуметтік қамсыздандыруға қатысты кепілдіктер де бекітілген.

Отбасы, ана, әке және бала институтын қорғау да мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып қала береді.

Ұлытау облысының тұрғындары үшін бұл нормалардың практикалық маңызы ерекше. Өңірдің дамуы медициналық қызметтердің қолжетімділігін арттырумен, білім беру сапасын жақсартумен, жаңа жұмыс орындарын ашумен және халықты әлеуметтік қолдау шараларын жетілдірумен қатар жүруге тиіс.

Бұл, әсіресе, шалғай елді мекендер мен ауылдық аумақтардың тұрғындары үшін маңызды. Себебі әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігі азаматтардың күнделікті өмір сапасына тікелей әсер етеді.

**Конституциялық кепілдіктер және Ұлытау облысының дамуы**

Жаңа Конституцияның өңірлер үшін практикалық маңызы – оның негізгі қағидаттарының мемлекеттік органдардың күнделікті қызметінде жүзеге асырылуында.

Ұлытау облысы үшін бұл әлеуметтік инфрақұрылымды жүйелі дамыту, мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыру және барлық тұрғынға тең мүмкіндік қалыптастыру қажеттігін білдіреді.

Өңірдің өнеркәсіптік және тау-кен өндірісі салаларындағы әлеуетін ескерсек, еңбек қауіпсіздігі мәселесінің де маңызы зор. Қауіпсіз еңбек жағдайларына ие болу құқығының конституциялық деңгейде бекітілуі жұмысшылардың құқықтарын сақтау, олардың денсаулығын қорғау және жұмыс берушілердің заңнама аясындағы жауапкершілігін арттыру қажеттігін көрсетеді.

Сонымен қатар азаматтардың тұрғылықты жеріне, әлеуметтік жағдайына және өзге де мән-жайларға қарамастан тең құқықтарға ие болуы маңызды. Облыс орталығында, шағын қалада немесе ауылдық елді мекенде тұратын әрбір азамат өз құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау мүмкіндігіне ие болуы керек.

Осы тұрғыдан алғанда, жаңа Конституция мемлекеттік институттардың адам мүддесіне бағдарлануына және азаматтардың құқықтарын сақтаудың мемлекеттік басқарудағы басты өлшемдердің біріне айналуына негіз қалайды.

Жаңа Ата заң – тек құқықтық құжат қана емес, елдің алдағы даму бағытын айқындайтын маңызды бағдар. Оның басты құндылығы – мемлекеттік саясаттың орталығында адам, оның қауіпсіздігі, қадір-қасиеті мен әл-ауқаты тұруында.

—
11:19
5

«Сарыарқа газеті редакциясы» ЖШС
Қазақстан, Жезқазған қ., Есенберлин 63/3
Телефон: 8 (7102) 20-19-88

Яндекс.Метрика

ТОО «Редакция газеты Сарыарка» © 2020